پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 The Final Fragments of the Ziarat Ashura: Authentic or a Later Addition? فقرۀ پایانی در زیارت عاشورا، الحاقی یا اصیل؟ 7 34 239101 FA سیدمهدی محمودی دانش‌آموختۀ خارج فقه حوزۀ علمیه، تهران Journal Article 2025 08 13 The well-known Ziarat Ashura is a famous pilgrimage prayer, issued and taught by the Infallible Imams Muhammad al-Baqir and Ja'far al-Sadiq, hence widely anthologized in Shii hadith sources. As for its final fragment, some people cast doubt and claim that its final curse-phrases had not been authentically part of the original text. Rather they claim that they were later additions to the text earlier anthologized in Misbah al-Mutahajjid of Sheikh al-Tusi (d. 460 AH/ 1067); therefore, the Ziarat Ashura had been subject to textual distortion. The claimants reason that it had not been thus as indicated in a previous manuscript of Misbah al-Mutahajjid (the Naqqash Razi's second codex). Their second reason pertain to the cotext of the same text as anthologized in Kamil al-Ziyarat. Notwithstanding such reasons, it is proved in the article that applying and resirting to dissemulation (taqiyyah) by pre-Safavid Shii scribes and leading ulema had been the prime reason for such a misunderstanding. To illustrate that the version had not originally been subject to dissemulation, facsimiles of Mukhtasar al-Misbah, as transcribed by Ibn Sakkoun al-Hilli (d. 600 AH/ 1203) are reprinted wherein the final curse-phrases appear in the text. It follows that the ziarat-final curse phrases prove the renunciation (tabarri) article of faith that concern the foes of the Ahl al-Bayt. برخی ادعا کرده‌اند، لعن‌های پایانی زیارت عاشورای مشهور، در اصل در این زیارت موجود نبوده و از دوران صفویه به‌بعد به ‌مصباح‌المتهجد تألیف شیخ طوسی قدس‌سره (م۴۶۰ق) افزوده و در نتیجه، زیارت عاشورا تحریف شده است. مهم‌ترین دلایل مدعیان برای اثبات تحریف در زیارت عاشورای مشهور، دو مورد است؛ نخست، عبارت کهن‌ترین نسخۀ خطیِ مصباح‌المتهجد (نسخۀ نقاش رازی)؛ دوم، عبارت کامل‌الزیارات. در این پژوهش با دلایل و شواهد گوناگون نشان داده شد تنها عاملی که سبب ‌شد فقرۀ پایانی زیارت عاشورا در برخی منابع این زیارت، ازجمله مصباح‌المتهجد (نسخۀ نقاش رازی) و کامل‌الزیارات مطابق مشهور نقل نشود، این است که کاتبان و عالمان شیعه، به‌ویژه پیش از حکومت صفویان در نقل آن عبارات، تقیه کرده‌اند. در پژوهش حاضر برای حل اشکال در نسخه‌هایی که فقرۀ پایانی در آن‌ها مطابق مشهور نیامده است، بیان کرده‌ایم که در آن نسخه‌ها از سوی کاتبان یا عالمان، تقیه رخ داده است. همچنین برای اثبات اصالت فقرۀ پایانی در زیارت عاشورا، تصاویر صفحات زیارت عاشورا در نسخۀ بسیار مهم و معتبر مختصرالمصباح به‌خط ابن سَکون حلّی (م ۶۰۰ق) ـ که لعن‌های پایانی نیز در آن آمده است ـ ارائه کرده‌ایم. در نهایت، در این نوشتار نشان داده شد، فقرۀ پایانی زیارت عاشورا، که برای اظهار برائت از دشمنان اهل‌بیت صادر شده، از اصالت برخوردار است.

https://www.maarefehosseini.ir/article_239101_785799dadbad0e380cc14bc0af54dfc5.pdf

پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 Rethinking Husayni Conduct and the Ashura Movement: A Critical and Contemporary Appraisal بازاندیشی در سیرة حسینی و نهضت عاشورا با رویکردی انتقادی و عَصری 35 52 239102 FA هادی انصاف دانشجوی کارشناسی ارشددانشگاه شیراز زهرا قاسم نژاد دانشیار علوم قرآن و حدیث، الهیات، دانشگاه شیراز مهدی احمدی استادیار علوم قرآن و حدیث، الهیات، دانشگاه شیراز Journal Article 2025 08 12 In the hasty world of today life, one can hardly dispense with the lives and times of the Infallible dignitaries. In this way, re-reading and re-thinking the life conduct of Imam al-Husayn and his Ashura movement are necessary for coming up with a critical and contemporary appraisal from the viewpoints of social sciences, philosophy of history, and hermeneutics. The corpus texts relied on for analyses include such accounts as al-Luhuf, al-Irshad, and so on. The gist of the findings proves that the Ashura movement was never a merely historical event that took place in the remote past; it was indeed a multi-faceted movement that has since been an ever-flowing source of inspiration, a source of inspiration, social reformation, resistance, and a new definition for justice in the today world, coupled with many moral and ethical lessons. Keywords: در دنیای پرشتاب معاصر، فهم عمیق و کاربردی از میراث‌های فکری و عملی تمدن اسلامی، به‌ویژه سیرة معصومین، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ زیرا چالش‌های پیچیده اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اخلاقی امروز، بازخوانی این الگوهای متعالی را از منظری نو، اجتناب‌ناپذیر می‌سازد. هدف از این پژوهش، تحلیل و تبیین وجوه مغفول یا کمتر تبیین‌شده از سیرة امام حسین و نهضت عاشورا با رویکردی انتقادی و با بهره‌گیری از ابزارهای تحلیلی علوم اجتماعی، فلسفة تاریخ و هرمنوتیک معاصر است. این مطالعه، از روش کیفی با تکنیک تحلیل محتوای متون اصیل تاریخی، کلامی و حدیثی (مانند لهوف، ارشاد، تاریخ طبری) و همچنین مقایسة تطبیقی با نظریه‌های مدرن جامعه‌شناختی بهره می‌برد. یافته‌های اصلی پژوهش حاضر نشان داد که نهضت عاشورا نه‌تنها یک‌رویداد تاریخی صرف، بلکه الگویی پویا و چندوجهی برای مواجهه با چالش‌های عصر حاضر است؛ این سیره، مبانی نظری و عملی بی‌بدیلی را برای اصلاح‌طلبی اجتماعی، مقاومت در برابر ستم و تبیین مفهوم عدالت در جهان امروز ارائه می‌دهد و با تأکید بر بعد اخلاقی و معرفتی آن، راهگشای بسیاری از معضلات جهانی است.

https://www.maarefehosseini.ir/article_239102_9cd1b99c35464b0acac70297ede1c149.pdf

پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 A Comparative Study of the Imam al-Husayn Movement and Other Anti-Umayyid Movements: From the Ashura Movement to the Zayd b. Ali Movement بررسی تطبیقی قیام امام حسین و قیام‌های ضد اموی: از عاشورا تا قیام زید بن علی 53 68 239103 FA مهدی بیدلی دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش اندیشه‌های سیاسی 0009-0002-7645-2794 Journal Article 2025 07 12 The 61 AH/ 680 Ashura movement has since been a historic and epoch-making movement against the Umayyid tyranny, oppression, and corruption, with its roots in Islamic religio-moral origins. It has since implied seeking freedom, with steadfastness on the rightful side. There were other anti-Umayyid movements after the Ashura movement. They were the movements of Zayd b. Ali, Abd Allah b. al-Zubayr, the Repentanrs, and that of al-Mukhtar al-Thaqafi were other instances. Such aspects of leadership, phases of struggle, and historical consequences show that although they intended to be anti-Umayyid movements, only the Ashura movement aimed to make fundamental reforms, hence it has since exerted long-lasting implications throughout history قیام امام حسین در سال ۶۱ هجری قمری، یکی از نقاط عطف مهم تاریخ اسلام و نماد مقاومت اخلاقی، دینی و سیاسی در برابر ظلم و فساد حکومت اموی به‌شمارمی‌آید. این حرکت، نه‌تنها ابعاد سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای داشت، بلکه در اصول اخلاقی و دینی مانند عدالت‌خواهی، اصلاح امت اسلامی و پایبندی به‌حق ریشه داشت. با وجود این در همان دوران و پس از آن، قیام‌های دیگری علیه امویان شکل گرفت که اهداف، روش‌ها و نتایج متفاوتی داشتند و از نظر برخی ویژگی‌ها با قیام حسینی شباهت و تفاوت نشان می‌دادند. این پژوهش با روش تحلیلی ـ تاریخی و رویکرد تطبیقی به‌بررسی قیام‌های حرّه، عبدالله بن زبیر، توابین، مختار ثقفی و زیدبن علی پرداخته و آنها را از منظر اهداف سیاسی، انگیزه‌های مذهبی، ساختار رهبری، استراتژی‌های مبارزاتی و پیامدهای تاریخی با قیام امام حسین مقایسه کرده است. یافته‌ها نشان داد که گرچه همة این قیام‌ها علیه ظلم اموی بودند، اما تنها قیام عاشورا بر مبنای اصلاح امت و شهادت آگاهانه شکل گرفت و الهام‌بخش نسل‌های بعدی شد.

https://www.maarefehosseini.ir/article_239103_c1a186d512bd7263ec0e21d3afc7e1d1.pdf

پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 Need Analyses of the Arbaeen Pilgrims: Knowledge Skills and Cultural Awareness نیازسنجیِ دانشی، نگرشی، مهارتی و فرهنگی زائران حسینی در پیاده‌روی عظیم اربعین 69 92 239105 FA محمدمهدی حکیمیان دانشجوی دکترای رشته مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی، دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم و تحقیقات 0009-0008-5282-6150 جعفر رحمانی دکترای مدیریت و برنامه‌ریزی فرهنگی و دانشیار دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه طلوع مهر Journal Article 2025 09 12 The massive Arbaeen walk toward Karbala, Iraq, has already been recognized as the largest Islamic public gathering and peaceful demonstration to which people join from various nations. As people attend such an inter-faith and multi-national gathering, it is essential for them to be provided with various skills and types of knowledge. It is essential to fill in many cultural gaps that help pilgrims come up with a much more religiously pleasurable pilgrimage. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: IRLotus; color: #0d0d0d; letter-spacing: -.1pt; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">بی‌گمان، تجلی‌گاه بزرگ‌ترین گردهمایی آیینی‌ ـ ‌مذهبی را می‌توان در پیاده‌روی<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: IRLotus; color: #0d0d0d; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;"> اربعین به‌تماشا نشست. به‌سبب حضور زائرانی از ملیت‌های مختلف با فرهنگ‌ها و آیین‌های متفاوت در عراق، این مراسم به‌جهت‌های مختلفی رنگ‌وبوی خاصی پیدا کرده است. ازاین‌رو، اولاً باتوجه به‌حضور زائران در این کشور و ثانیاً مواجهه با فرهنگ‌ها، آیین‌ها و نگرش‌های مختلف، انجام نیازسنجی در چهار حوزة دانشی، نگرشی، مهارتی و فرهنگی از زائران حسینیِ اربعین برای به‌جا آوردن زیارتی عارفانه و با معنویت بیشتر، لازم است. بنابراین، نیازسنجی زائران در این چهار حوزه ضروری است. این پژوهش از نظر نوع تحقیق (هدف)، کاربردی و به‌‌لحاظ روش، کیفی است. در این بخش برای رسیدن به‌نیاز‌های زائران اربعین در چهار حوزة یادشده، از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. بدین‌منظور، پژوهشگران با برگزاری 25 مصاحبه با افرادی که پیش از این، سابقۀ بیش از سه سفر پیاده‌روی اربعین را داشتند و با استفاده از روش «تحلیل تم»، به‌این نتیجه رسیدند که بین فاصلۀ موجود و مطلوب در هر چهار حوزه شکاف عمیقی وجود دارد و چنانچه دست‌اندرکاران مراسم اربعین، پیش از سفرِ زائران در چهار حوزة یادشده زمینۀ آموزش‌های مختلف را فراهم نمایند، ضمن دست‌یابی به وضع مطلوب، زیارتی عارفانه نیز نصیب زائران خواهد شد.

https://www.maarefehosseini.ir/article_239105_d2d1d02ef1e53ee1936ec593727a58c4.pdf

پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 The Religio-Social Roles of Imamate: A Re-appraisal of the Events of 61-64 AH/ 680-684 نقش امامت و امر به‌معروف و نهی از منکر در جامعة اسلامی (بازخوانی وقایع سال 61 ه.ق تا 64ه.ق) 93 110 239106 FA علی فارسی مدان استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشگاه ادیان و مذاهب Journal Article 2025 09 05 <span style="font-size: 10.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'B Lotus'; color: #0d0d0d; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">In Ashura studies, it is understood that the Umayyad tyrant ruler Yazid viewed the two principles of imamate and encouraged people to do good and prohibiting them from committing evil as obstacles on his way. For removing these two principles, he imposed on people to pay allegiance to him in the first year of his reign. He committed the Ashura massacre for imposing more suffocating suppression and intimidating the public in his reign. Then, he proceeded to wipe out any mark of the genuine version of Islam. He aimed to obliterate whatever might pertain to the Islamic religion در عاشوراپژوهی دو رکن مهم و اساسی دین اسلام، یعنی امامت و امر به‌معروف و نهی از منکر مورد توجه است. یزید به‌عنوان خلیفة معاصر امام حسین، این دو فریضه را مانع پیشبرد اهداف خویش می‌دانست؛ زیرا ضمانت اجرایی در اصول دین به امامت و قوام شریعت بر پایة امر به‌معروف و نهی از منکر استوار است. براین اساس، یزید در آغاز حکومت به‌بهانة بیعت، نقشة حذف امامت را از جامعة اسلامی طراحی نمود. حادثة عاشورا به‌مثابة نماد امامت است. یزید به‌ظاهر توانست با حذف و انزوای امامت، سپس با ایجاد خفقان شدید، امر به‌معروف و نهی از منکر را تضعیف نماید. سپس به‌سراغ گام دوم، یعنی حذف آثار و احکام اسلامی و هتک حرمت نبوی برود؛ از این‌رو فاجعة حره را که به‌مثابة نماد نبوت است، رقم بزند. در نهایت به‌سراغ هدف غایی خود، یعنی حذف اسلام و باور‌های توحید رفت؛ زیرا هتک حرمت مکه به‌مثابة نماد توحید است. اثرگذاری حکومت سه‌سالة یزید چنان شد که حاکمان جائر توانستند ائمه را از آغاز امامت امام سجاد تا شروع غیبت صغری در انزوا و حاشیه نگه دارند و خود در قدرت بمانند.

https://www.maarefehosseini.ir/article_239106_7617419ded014149d33aebaa8b2960ee.pdf

پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 The Imam al-Husayn Model of Management in Crisis Control with Quranic Supports تحلیل الگوی مدیریت امام حسین در نظارت و کنترل از منظر قرآن 111 138 239107 FA سید علی اصغر علوی دکتری تخصصی قرآن و مدیریت جامعه المصطفی العالمیه قم 0009-0002-5043-4918 علی رضاییان استاد دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه شهید بهشتی علی آقا صفری استادیار قرآن و علوم (گرایش مدیریت)، جامعه المصطفی العالمیه Journal Article 2025 10 06 Supervision and controlling are of utmost importance in any organization. These methods were of utmost significance in Imam al-Husayn's crisis management on those turbulent days. His exemplary supervision concerned both his own associates and the moves made by his foes. For each type of management, certain relevant Quranic verses are indicated. نظارت و کنترل، یکی از وظائف مهم مدیران در سازمان است. این مفهوم در سیرة مدیریتی امام‌حسین جایگاه ویژه‌ای دارد که ریشه‌های آن را در آموزه‌های قرآن باید جست. پژوهش حاضر بر آن است با استفاده از روش اجتهادی (تحلیلی‌استنباطی)، تحلیلی از نظارت ‌و کنترل امام حسین ارائه نماید. این پژوهش برای جمع‌آوری اطلاعات، از روش اسنادی بهره برده‌است. در این پژوهش، نخست نظارت‌وکنترل به‌عنوان یکی از وظایف مدیریت مورد بررسی و تبیین قرار گرفته، سپس سیرة مدیریتی امام حسین در نظارت و کنترل بیان شده و در ادامه مستندات و مبانی قرآنی آن حضرت، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. ره‌آوردهای پژوهش نشان داد که در مدیریت امام حسین توجه به دو‌عرصة نظارت‌وکنترل (نظارت بیرونی و هم توجه به‌نظارت درونی) دیده می‌شود. نظارت‌های بیرونی در مدیریت امام حسین را در چهار دسته (خانوادگی، جمعی‌تشکیلاتی، حاکمیتی و همگانی) می‌توان دید، اما بهترین نوع نظارت را در این مکتب، نظارت بر خود است. از دیگر دستاوردهای این تحقیق عنایت ویژه به‌نظارت درونی و توجه‌محوری به‌مفهوم «حضور» و بررسی ریشه‌های قرآنی و عاشورایی آن است که این رویکرد برای مدیران بسیار الهام‌بخش و اثرگذار خواهد بود.

https://www.maarefehosseini.ir/article_239107_92888d472e5483b7596fa38f7ce97ca7.pdf

پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 Hossein نکته هایی از معارف حسینی 139 142 239108 FA محمود ملکی استادیار پژوهشکدة علوم اسلامی رضوی Journal Article https://www.maarefehosseini.ir/article_239108_bc68a76b391ee7c612a45ba8a73c0b0c.pdf

پژوهشنامه معارف حسینی 2538-6417 11 41 2026 03 21 book introduction معرفی کتاب 143 145 239109 FA محمدرضا فخر روحانی استادیار دانشگاه قم Journal Article https://www.maarefehosseini.ir/article_239109_07ff5113e9a8a00d8bddd21092b15d2a.pdf