https://www.maarefehosseini.ir/ پژوهشنامه معارف حسینی fa daily 1 Sun, 20 May 2018 00:00:00 +0430 Sun, 20 May 2018 00:00:00 +0430 https://www.maarefehosseini.ir/article_62743.html حضرت علی‌ اکبر (علیه‌السلام) فرزند ارشد امام حسین (علیه‌السلام) و لیلا - دختر میمونة بنت ابی سفیان حرب - است. حضرت علی اکبر (علیه‌السلام) با آنکه امام نبود و ظرفیت وجودی‌شان به ‌اندازه امام حسین (علیه‌السلام) نمی‌رسید، به هر روی دارای فضایل اخلاقی بودند که ایشان را به الگویی دوست ‌داشتنی در میان جوانان مبدل ساخته است. که جوانان با تبعیت و پیروی از فضایل اخلاقی ایشان می‌توانند راه سعادت و رستگاری را بپیمایند. از همین رو این مقاله بر آن شده که با روش توصیفی - تحلیلی فضایل اخلاقی حضرت علی‌ اکبر (علیه‌السلام) را با استناد به واقعیات تاریخی و روایات معتبر بررسی کند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که فضایل اخلاقی حضرت علی‌ اکبر (علیه‌السلام) دلالت بر عظمت و بزرگواری آن حضرت (علیه‌السلام) به ‌عنوان شبیه‌ترین فرد در اخلاق به رسول خدا (صلی‌ الله علیه و آله و سلم) و یک الگوی محبوب و حماسه ‌ساز دارد. https://www.maarefehosseini.ir/article_245053.html سال‌هاست فقرۀ پایانیِ زیارت عاشورای مشهور، ذهن اندیشمندان را به‌خود مشغول کرده است. برخی برای «اصالت‌نداشتنِ» آن دلایلی ارائه کرده‌اند و پاسخ‌هایی به‌آنان داده شده است. در مقالۀ «تحلیل و نقد یکی از فقره‌های نسخۀ رایج زیارت عاشورا»، که در سال ۱۳۹۲ در دوفصلنامۀ علمی- پژوهشی کتاب قیّم منتشر شده است، نویسندگان کوشیده‌اند با معیارهای چهار‌گانه‌ اثبات کنند؛ فقرۀ پایانی زیارت عاشورا در کامل‌الزیارات و نیز نسخه‌های کهن مصباح‌المتهجد شیخ طوسی، که مشتمل بر عبارت «ٱبْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثّانیَ وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ» نیست، نسبت به‌نسخه‌های متأخر مصباح‌المتهجد، که مشتمل بر این عبارت است، ترجیح دارد. نگارنده در پژوهش پیش‌رو، به‌نقد و بررسی دلایل ارائه‌شده در این مقاله پرداخته است. https://www.maarefehosseini.ir/article_245054.html واقعة کربلا، نه‌تنها فاجعه‌ای تاریخی، بلکه نقطة عطفی در تبیین عقلانیت دینی، مسئولیت اجتماعی و بازسازی تربیت ایمانی در جهان اسلام است. حضرت زینب(س) پس از شهادت امام‌حسین(ع) با ایراد خطبه‌هایی بلیغ، رفتار خردمندانه و کنشگری فعال در برابر ظلم، الگویی بی‌بدیل از عقلانیت عملی، تربیتی، سیاسی و تفسیری ارائه داد. پژوهش حاضر با تکیه بر منابع قرآنی، روایات معتبر و تحلیل تطبیقی شخصیت حضرت زینب(س) با زنان برجستة اهل‌بیت(س)، به‌بررسی مراتب عقلانیت ایشان می‌پردازد. این پژوهش، با رویکرد میان‌رشته‌ای و استفاده از روش‌های تفسیری، فلسفی و گفتمان‌شناختی، عقلانیت حضرت زینب(س) را در سه‌بُعد گفتاری ـ احتجاجی، رفتاری‌ ـ تدبیری و گرایشی ـ ایمانی طبقه‌بندی کرده است. نتایج نشان داد که این الگو می‌تواند در تربیت نسل دختران مسلمان و ارتقای عقل دینی در نظام آموزشی حوزه‌های علمیه به‌کار رود. https://www.maarefehosseini.ir/article_245055.html تمدن اسلامی، فضایی است که انسان در آن به‌لحاظ معنوی و مادی می‌تواند رشد کند و به‌غایات مطلوبی که خدای متعال او را برای آن غایات خلق کرده، برسد و زندگی خوب و عزتمندی داشته باشد. ازاین‎رو، دست‌یابی به‌چنین تمدنی، یکی از مهم‌ترین اهداف تشکیل حکومت اسلامی درکشور ایران و همچنین دیگر کشورهای اسلامی است. این هدف، زمانی به‌وقوع می‌پیوندد که تک‌تک افراد جامعه و مسئولان در نهادینه‌کردن شاخصه‌های تمدن اسلامی تلاش نمایند و از فرصت‌های پیش‌آمده، بیشترین بهره را ببرند. ازآنجایی‌که در هرسال، حرکت تمدن‌ساز اربعین حسینی، زمینة تجلی بسیاری از ارزش‌های الهی را فراهم می‌کند، که این‌گونه برکات و ثمرات نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق تمدن نوین اسلامی دارد، شایسته است تا آن آثار و برکات اثرگذار، شناسایی و در نهادینه‌کردن و پایداری آنها در دیگر ایام سال تلاش‌های درخوری صورت گیرد. این پژوهش، کوشیده ‌است تا به‌روش توصیفی و تحلیلی، نقش اربعین حسینی را در دست‌یابی به‌تمدن نوین اسلامی بررسی نماید. https://www.maarefehosseini.ir/article_245056.html سوگ سروده‌های حسینی، یک‌فراوری انسانی و غیر قدسی‌اند که متشکل از باورها و اعتقادها به‌پاسداشت فرهنگ، هویت و معارف حسینی بوده و مبتنی بر شعر روایی توصیفی (دوبیتی) است. پژوهش حاضر، از نوع تحقیقات کاربردی ـ تحلیلی و براساس منابع کتابخانه‌ای و به‌شیوة میدانی؛ مشاهدة مستقیم و ثبت اشعار سوگ سروده‌های محلی زنان لُر (چایِنه محرم و صفر) در مجالس عزاداری حسینی گردآوری شد. نتایج نشان داد که درون‌مایة معنوی و تربیتی سوگ سروده‌ها، شامل خداباوری، توسل به‌حضرت سیدالشهدا امام‌حسین ارادت و احترام به‌مقام شامخ و ارزش الهی و معنوی امام حسین، اولاد و اصحابش، شکرگزاری و رضایت از قضا و قدر خداوند در حادثة عاشورا، صبر برمصائب اهل‌بیت حسینی، نمایان‌کردن ظلم و شقاوت سپاه عمربن سعد در دشت کربلا، صبر زینبی(س) و رشادت‌های اهل کاروان و شهدای دشت کربلا، به‌ویژه حضرت عباس، علی‌اکبر و قاسم، مظلومیت شهدای دشت نینوا، به‌ویژه حضرت امام حسین و علی‌اصغر، عشق، شور و تداوم راه و عزت حسینی، ظلم‌ستیزی، عافیت‌طلبی و طلب شفاعت از امام حسین بودند. همچنین در سوگ سرودها، برمضامین مشترکی، همچون شیون و گریه، شهید و شهادت، اسارت، تشنگی، گهواره، خون، نیزه، خیمه و عَلَم تاکید شده بود. https://www.maarefehosseini.ir/article_245057.html نهضت عاشورا یکی از مهم‌ترین رخدادهای تاریخ اسلام، همواره مورد توجه پژوهشگران بوده است. با وجود این، نقش زنان در این نهضت، به‌ویژه حضرت زینب (س) بیشتر در قالب روایت‌های عاطفی و توصیفی قرار گرفته است. این پژوهش، به‌بررسی سیرة حضرت زینب (س) به‌عنوان الگویی برای کنشگری اجتماعی زن مسلمان پرداخته است و ارتباط آن با نهضت عاشورا و مسئلة امامت را تحلیل می‌کند. هدف اصلی پژوهش، استخراج مؤلفه‌های کنشگری حضرت زینب (س) و بررسی رابطة آن با راهبردهای نهضت عاشورا و گفتمان ولایت است. این تحقیق، با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی و روش تاریخی ـ انتقادی انجام شده است. یافته‌ها نشان دادند که کنش‌های حضرت زینب (س) نه‌تنها واکنشی و عاطفی، بلکه هدفمند، آگاهانه و راهبردی بوده است. نتایج نشان دادند که سیرة حضرت زینب (س)، الگوی جامع و قابل تعمیمی از کنشگری اجتماعی زن مسلمان در چارچوب الهیات مقاومت است https://www.maarefehosseini.ir/article_245058.html هدف این پژوهش، تحلیل ابعاد فرهنگ مقاومت و شهادت در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی دربارۀ اربعین حسینی طی سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴ است. روش تحقیق، تحلیل مضمون بوده و جامعه آماری، شامل تمام سخنرانی‌ها، پیام‌ها و بیانات رسمی ایشان دربارة اربعین است که پس از غربالگری، ۳۴ سند به‌عنوان واحد تحلیل انتخاب شد. نتایج نشان داد که در اندیشة رهبری، اربعین تنها آیین عزاداری نیست، بلکه پدیده‌ای تمدنی، هویت‌ساز و مقاومت‌محور با ریشه‌ای عمیق در مکتب کربلاست. بر اساس تحلیل انجام‌شده، چهار سطح تفسیری از اربعین در گفتمان ایشان قابل تشخیص است: 1. سطح هویتی-وجودی: تجدید عهد با جهاد درونی و احیای هویت ولایت‌محور؛ 2. سطح سیاسی- فرهنگی: نماد قوّت نرم اسلام و وحدت امت در برابر تفرقة دشمن؛ 3. سطح تمدنی: استمرار میراث روشنگرانة حضرت زینب(س) و مقاومت فرهنگی؛ 3. سطح معنوی- عملی: جلوه‌ای از شکر عملی از طریق خدمت، اخوت و مجاهدت. در نهایت، نتیجة پژوهش نشان داد که اربعین در گفتمان رهبری، حرکتی هوشمندانه و تمدن‌ساز است که با پیوند عشق معنوی و بصیرت اجتماعی، زمینه‌ساز بیداری امت اسلامی و تقویت سرمایة مقاومت در برابر سلطة فرهنگی جهانی است. https://www.maarefehosseini.ir/article_245060.html https://www.maarefehosseini.ir/article_245061.html https://www.maarefehosseini.ir/article_192571.html قیام عاشورایی بخش مهمی از موتیف آثار ادبی ایران است و به سبب پیوند عمیق با باورها و فرهنگ و آیین در هنر و ادبیات پایداری معاصر ایران جایگاه ویژه‌ای یافته است. شایان ذکر است که شعر و ادبیات معاصر در غنی‌سازی فرهنگ عاشورا بسیار موثر بوده و همچنین توجه به این واقعه، دگرگونی چشم‌گیری در زبان و تاثیر شگرفی بر اندیشۀ شاعران معاصر گذاشته است. در این‌گونه اشعار که می توان از آن به عنوان نوع ادب اعاشورایی نیز یاد کرد، شاعران با به تصویرکشیدن پدیدارهای عاشورایی، توصیف‌های زیبایی را ارائه داده‌اند. این پژوهش برآنست تا به شیوه متن‌پژوهی و تحلیل اشعار سه شاعر معاصر، شاخص‌های اصلی ادبیات عاشورایی را نشان دهد و ویژگی‌های آنها را بیان کند. این پژوهش نشان می‌دهد اساسی‌ترین جلوه‌های ادبیات عاشورایی در آثار این شاعران، شخصیت‌های حماسی و دینی، چگونگی وقایع، مکان‌ رویدادها و برخی عناصر نمادین پایداری است. در ادبیات عاشورایی این شاعران تنها به بُعد عاطفی و مرثیه‌سرایی بسنده نشده بلکه با خلاقیت‌های هنری فرهنگ عاشورا و شاخص‌های آن را رنگ فرا حماسی، نمادین، سیاسی، فلسفی و گاه عرفانی بخشیده‌اند. https://www.maarefehosseini.ir/article_192572.html گفتمان انقلاب اسلامی به الگوهایی چون فاطمه(س) و زینب(س)مهمترین پشتوانه ی حضور مؤثر زنان در جامعه بوده است. در این میان طیفی از زنان مذهبی که کنشگران فعال سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هستند بیش از سایرین در روند هویت یابی خود به این دو زن مهم تاریخ تشیع تأسی میکنند. سوژه هایی که در پژوهش کیفی حاضر به صورت هدفمند انتخاب شدند جزو این طیف از زنان می‌باشند که در میدان اربعین حضوری کنشگرانه، فعال ‌و خلاقانه دارنداین پژوهش نشان می دهد سوژه‌های مذکور، عزم جدی برای تأسی نمودن به ((الگوی هویتی زن شیعه)) دارند اما عدم شناخت کافی نسبت به این شخصیت های بزرگ، مانع از تحقق چنین هدفی برای اکثریت آنها بوده به طوری‌که معترفند التزام به حجاب و‌ عفیف بودن تنها شاخصه‌ی هویتی است که به عنوان زن مسلمان شیعه درونی نموده و به آن پایبند هستند. نتیجه ی دیگراین پژوهش نشان می‌دهد که اگر چه فضای مناسکی اربعین بستری مناسب برای پیوند روحی و عاطفی سوژه ها با زینب (س) و به تبع آن ایجاد احساس نیاز به شناخت بیشتر در آنهاست اما صرف حضور بدون داشتن دغدغه ی شناخت این بانوی بزرگ، ره آورد هویتی برای سوژه های حاضر در میدان اربعین نخواهد داشت. https://www.maarefehosseini.ir/article_192573.html عاشورای حسینی نهضت جهانی وبین المللی است که توسطِ عزیزترین فرزند خاندان نبوت امام حسین(ع) آغاز شد و به عنوان مکتب فکری نسل اندر نسل توسط آزادی خواهان جهان حفظ شده است در این مسیر یکی از طلایه‌داران بسیار مجذوب نهضت عاشورای حسینی مرد متفکر، مرد سیاست و اندیشه، مرد عمل و قبول تعهدهای سنگین در برابر جامعه، شاعر، فیلسوف، مجاهد بیدارگر علامه اقبال لاهوری از اندیشمندان شهیر اهل سنت هندوستان- پاکستان است از آن جایی که اقبال لاهوری دارای منظومه فلسفی و جهان بینی ویژه ی خویش است، لذا اشاراتی هر چند کوتاه به خطوط کلی فلسفه و جهان بینی اقبال نسبت به جایگاه و منزلت والای امام حسین (ع) و یاران بزرگوارش صورت گرفته است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است که دست آورد های آن را می توان این گونه برشمرد: جایگاه حماسه ی پر شور حسنیی در منظومه فکری اقبال کاویده شده است، به تاثیر پذیری اقبال از مزایای ارزشمند حماسه حسینی پرداخته شده است، از نظر اقبال هرگاه مسلمانان در انحطاط فکری، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی قرار داده شوند عاشورا بهترین نسخه است، اندیشه‌ های اقبال در جهت‌گیری‌های کلان تمدنی می تواند به عنوان حلقه وصل ملت ها قرار بگیرد https://www.maarefehosseini.ir/article_192574.html چکیده راضیه تجار یکی از نویسندگان متعهدی است که در آثار داستانی خویش، به ترویج ارزش‌های دینی و مذهبی به ویژه فرهنگ شهادت و ایثار پرداخته‌است. او با پیوند برقرار کردن میان واقعۀ کربلا و دفاع مقدس ایران در جنگ تحمیلی، شور و رشادت و شهادت را در ابعادگوناگون آن به تصویر کشیده‌است و ارادت خالصانۀ خود را به اهل بیت پیامبر(ص) به ویژه سرور و سالار شهیدان حضرت امام حسین(ع) ابراز داشته‌است. او که در آثار داستانی خویش از کربلا و واقعۀ عاشورا به عنوان مکتبی انسان‌ساز یاد کرده به رزمندگان توصیه می‌نماید که با الگو برداری از امام حسین(ع) و فرهنگ شهادت‌ به مبارزه با ظلم و بیداد بکوشند و تن به ذلت و خواری ندهند. پژوهش حاضر بر روی یازده اثر داستانی راضیه تجار، به روش توصیفی و تحلیلی، انجام گرفته‌است و بازتاب واقعۀ کربلا را در کتاب‌های داستانی منتخب او از دهۀ 60 - 90 مورد بررسی قرار داده‌است. یادکرد واقعۀ کربلا یکی از مضامین ادبیات پایداری و در عصر حاضر یکی از مضامین مهم ادبیات انقلاب اسلامی می‌باشد؛ که در آثار منتخب راضیه‌تجار، به دلایل اجتماعی و فرهنگی مربوط به هر دهه بازتاب کمتر یا بیشتری از این مؤلفه را در خود انعکاس داده‌است. https://www.maarefehosseini.ir/article_192925.html حماسه‌ی عظیم عاشورا با ویژگی‌های خاص خود و خالق آن که سراسر تجلی آموزه‌‌های قرآنی و اجرای وحی الهی است، برترین الگو برای هر انسان در ابعاد فردی و اجتماعی زندگی اوست. گذری بر این حرکت شور و شعورآفرین از مدینه و آغاز حرکت کاروان، تا بازگشت به مدینه و پایان حرکت کاروان، نمایشگاهی از درس‌ها، عبرت‌ها و زیبایی‌هایی را به منصه‌ی ظهور خواهد رساند که مجموعه‌ی آن‌ها، تشکیل دهنده‌ی الگویی کامل از سبک زندگی اسلامی برای هر عضوی از اجتماع خواهد بود. الگویی که عمل به آن، سیمای فرد و جامعه را دگرگون کرده و با شکوفایی و تسری فرهنگ اسلامی، زمینه‌سازی ظهور حضرت حجت عج الله تعالی فرجه الشریف را موجب خواهد شد. این پژوهش با شیوه‌ی کتابخانه‌ای و به صورت توصیفی تحلیلی در قالب دو بُعد فردی و اجتماعی، به بیان و تحلیل برخی از شاخصه‌های فرهنگ‌ساز و الگو در سیره‌ی امام حسین علیه‌السلام در طول نهضت عاشورا می‌پردازد. https://www.maarefehosseini.ir/article_192926.html نشانه شناسی دانشی است که به تحلیل و بررسی انواع نشانه‌ها، عوامل حاضر در فرآیند تولید و مبادله و تعبیر آ‌ها و نیز قواعد حاکم بر نشانه‌ها می‌پردازد. نشانه چیزی است که به غیر از خود دلالت دارد. فیلیپ هامون نیز نشانه شناسی شخصیت را به سه سطح: دال، مدلول، و سطوح تحلیل شخصیت، تقسیم بندی می‌کند. در این جستار با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی شخصیت و صفات دالی و مدلولی امام حسین(ع) در پرتوی فرآیند نشانه شناسی مورد بررسی قرار می‌گیرد. ویژگی‌های بارز شخصیتی امام حسین(ع) به مثابه یک دال و مدلول و شیء ارزشی بر جامعه و افراد آن پوشیده نیست و جلوه‌های آشکار این خصوصیات به عنوان چراغ راه، روشن کننده مسیر گمراهی و تاریک برای همگان است. شخصیت دالی و مدلولی امام حسین(ع) به عنوان یک نشانه، باعث شناخت خصلت‌های خوب و بد یک جامعه در زمان زندگی آن حضرت در میان مردم و نیز در زمان حال به شمار می‌رود؛چرا که به واسطه شناخت ویژگی‌های امام حسین(ع) می‌توان خوب را از بد و حق را از باطل جدا کرد و به ماهیت آن پی برد.