Maaref Hossaini

Maaref Hossaini

Pilgrimage and the Development ofIslamic Civilization

Author
Sayyed Kamal Keshiknevis Razavi
Assistant Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran
Abstract
The spiritual journey to sacred places, referred to in Islamic culture as pilgrimage (ziyārah), is a multifaceted phenomenon that has exerted profound social, cultural, and economic influences on Muslim societies. Beyond being merely an act of worship, pilgrimage has functioned as a driving force in shaping collective identity and fostering
the spiritual advancement of Muslim communities. Using a descriptive–analytical methodology, this study examines the central role of pilgrimage in the civilizational development of the Islamic world. The findings indicate that pilgrimage, as a socio-spiritual institution, has fulfilled several important functions, including establishing extensive communication networks among Muslim communities, facilitating cultural and scholarly exchange, promoting the economic prosperity of pilgrimage cities and the routes leading to them, contributing to the development of distinctive Islamic architecture and art, and strengthening social solidarity among followers of different Islamic schools of thought. Throughout Islamic history, pilgrimage has served as a means of preserving historical continuity and transmitting cultural heritage. Historical evidence demonstrates that pilgrimage routes, much like trade routes, played a significant role in cultural and civilizational exchange. In Islamic thought, pilgrimage represents the manifestation of humanity’s spiritual connection with God through honoring His chosen saints and righteous servants. By reinforcing the spiritual dimension of collective life, this religious and social practice has contributed to the formation of a civilization centered on spirituality
Keywords
Pilgrimage (Ziyārah)
Civilizational Development
Religious Experience
Sacred Places
Islamic Civilization
قرآن کریم.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۰ق)، رسائل ابن سینا، قم: انتشارات بیدار.
ابن شجری، محمدبن علی (۱۴۰۳ق)، فضل زیاره‌الحسین، چاپ اول، قم: کتابخانۀ عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
ابن منظور، محمدبن مکرم (۱۴۱۴ق)، لسان العرب، بیروت: دارالفکر.
بابایی، حبیب الله (۱۳۹۴)، مدنیت، عقلانیت، معنویت در بستر اربعین، تهران: انتشارات سورۀ مهر.
بابایی، حبیب الله (۱۳۹۶)، درآمدی بر شاخص‌های تمدنی در اربعین، مجموعه مقالات دومین همایش بین‌المللی لقاء الحسین، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۱)، ادب فنای مقرّبان، چاپ اول، قم: مرکز نشر اسراء.
حسینی، داود (۱۳۹۶)، «نقش زیارت در تربیت اجتماعی»، فصلنامۀ فرهنگ زیارت، شمارۀ ۳۱.
رجاوند، پرویز (۱۳۶۷)، پیشرفت و توسعه بر بنیاد هویت فرهنگی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
رحیم‌پور، علی و سید داوود سیدحسینی (۱۳۷۹ش)، سیمای جهانگردی اسلامی، چاپ اول، تهران: محیا.
صاحب جواهر، محمدحسن (۱۴۰۴ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق عباس قوچانی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
طباطبایی، سیدمهدی (۱۳۹۳)، «معنای زیارت»، فصلنامۀ فرهنگ زیارت، ۵(۱۸).
طریحی، فخرالدین (۱۳۷۵)، مجمع البحرین و مطلع النیرین، تحقیق سیداحمد حسینی، تهران: المکتبة المرتضویة.
طوسی، محمدبن حسن (۱۴۱۴ق)، الامالی، تحقیق مؤسسة البعثه، قم: دارالثقافة.
طوسی، محمدبن حسن (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
غالب، الناصر (۲۰۱۵م)، البناء الاجتماعی والثقافة الحسینیة، کربلا المقدسة: دار وارث للطباعة.
غیاثی، هادی (۱۳۹۷)، «ابعاد تمدنی نهاد زیارت در فرهنگ شیعی»، پژوهشنامۀ حج و زیارت، 3(2).
فیاض، ابراهیم (۱۳۸۹)، تعامل دین، فرهنگ و ارتباطات، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
کلینی، محمدبن یعقوب (۱۴۰۷ق)، الاصول من الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
محدث نوری، میرزاحسین (۱۴۰۸ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث.
مصطفوی، حسن (۱۳۶۰)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
نصر، سیدحسین (۱۳۸۱)، معرفت و امر قدسی، ترجمۀ فرزاد حاجی میرزایی، چاپ دوم، تهران: فروزان.
نصر، سیدحسین (۱۳۸۶)، دین و نظم طبیعت، ترجمۀ انشالله رحمتی، تهران: نشر نی.
واعظ جوادی، مرتضی (۱۳۹۱)، فلسفۀ زیارت، چاپ هفتم، قم: مرکز نشر اسراء.
Maaref Hossaini
Volume 11, Issue 43
Summer 2026
Pages 23-38