پژوهشنامه معارف حسینی

پژوهشنامه معارف حسینی

درنگی در قصیدۀ «مهجة‌الرسالة»

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، مترجمی زبان عربی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
3 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
چکیده
شخصیت امام حسین(ع) در ادبیات عربی، به‌‌ویژه در شعر آیینی معاصر، همواره جایگاهی برجسته و الهام‌‌بخش داشته است. شاعران معاصر، با بهره‌گیری از زبان نمادین و تصاویر عاطفی، تلاش کرده‌اند این شخصیت را نه‌‌تنها به‌‌عنوان یک‌چهرۀ تاریخی، بلکه به‌‌عنوان نمادی از حقیقت، مقاومت و معنویت بازنمایی کنند. در این میان، حسن الحطیط العاملی از جمله شاعرانی است که با نگاهی عاطفی و اندیشه‌‌محور به‌واقعۀ کربلا پرداخته است. در اشعار او، امام حسین(ع) به‌‌عنوان محور عشق، اوج رنج، آگاهی‌بخش انسان‌ها و تداوم نبوت مطرح می‌شود. شاعر، با استفاده از تصاویر شاعرانه‌ای چون زخم، اشک، نور و قافلۀ فدا، تلاش می‌کند تجربه‌ای درونی از همدلی با امام حسین(ع) را به‌تصویر بکشد. این رویکرد، باعث می‌شود که شخصیت امام(ع) از سطح یک‌روایت تاریخی فراتر برود و به یک‌تجربۀ معنوی تبدیل شود. یکی از ویژگی‌های مهم در شعر عاملی، پیوند عمیق میان «منِ شاعر» و «شخصیت امام حسین(ع)» است. همچنین در این اشعار، امام حسین(ع) نماد حقیقت و عدالت معرفی می‌شود. شاعر با تکرار مفاهیمی، مانند عشق، فداکاری و حق‌طلبی تلاش می‌کند پیام عاشورا را در قالبی معاصر و قابل درک برای مخاطب امروز بیان کند. این مسئله، نشان می‌دهد که شعر آیینی همچنان نقش مهمی در انتقال مفاهیم دینی و انسانی دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Reflection on the Qaṣīdah Muhjat al-Risalah

نویسندگان English

Morteza Alizadeh Fanaei 1
Sayyid Mahdi Keyzeqani 2
Abbas Ganjali 3
1 Master's Student, Arabic Translation, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
3 Professor, Department of Arabic Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
چکیده English

The personality of Imam Husayn (peace be upon him) has always held a prominent and inspiring position in Arabic literature, particularly in contemporary devotional poetry. Contemporary poets have employed symbolic language and emotional imagery to portray him not merely as a historical figure, but as an enduring symbol of truth, resistance,
and spirituality. Among these poets, Hasan al-Hutayt al-Amili stands out for his deeply emotional and contemplative treatment of the tragedy of Karbala. In his poetry, Imam Husayn (peace be upon him) is presented as the axis of love, the summit of suffering, the awakener of human conscience, and the continuation of the prophetic mission. Through poetic images such as wounds, tears, light, and the caravan of sacrifice, the poet seeks
to depict an inner experience of empathy and spiritual communion with Imam Husayn.
This approach elevates the Imam’s character beyond the level of a historical narrative, transforming it into a profound spiritual experience. One of the most distinctive features of al-Amili’s poetry is the deep connection established between the poet himself and the personality of Imam Husayn (peace be upon him). Throughout these poems, the Imam is consistently portrayed as the embodiment of truth and justice. By repeatedly emphasizing concepts such as love, sacrifice, and the pursuit of justice, the poet endeavors to convey the timeless message of Ashura in a contemporary form that is meaningful and accessible to today’s audience. This demonstrates that devotional poetry continues to play a vital role in transmitting religious and humanitarian values.

کلیدواژه‌ها English

Devotional Poetry
Imam Husayn (PBUH)
Hasan Al-Hutayt Al-Amili
Justice
Pursuit of Truth
Continuation of the Prophetic Mission
قرآن کریم.
اصغری، سیدمحمد (1395)، عاشورا انقلابی در جان‌ها و وجدان‌ها، تهران: اطلاعات.
خزعلی، انسیه (۱۳۸۳)، امام حسین در شعر معاصر عربی، تهران: امیرکبیر.
رجائی، نجمه (۱۳۸۲)، شعر و شرر، تحلیل سعر انقلاب در ادبیات عرب، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
رضی، شریف (1382)، نهج البلاغه، ترجمۀ علی شیروانی، قم: دارالعلم.
سیاحی، صادق (۱۳۸۲)، الادب الملتزم بحب اهل البیت(ع)، تهران: سمت.
شیخ الرئیس کرمانی، محمد (1388)، شعر شیعی و شعرای شیعه، تهران: اطلاعات.
صفاخواه، محمدحسین و عبدالحسین طالعی (بی‌تا)، چکامه جاودانه: مروری بر قصیدۀ عینیه و شرح احوال سید شاعران سید اسماعیل حمیری و مستندات آن همراه با دو ترجمۀ منظوم فارسی، قم: نشرالهادی.
العاملی، حسن آل حطیط (2017م)، دیوان المهاجر العاملی، بیروت: دار و مکتبه‌الهلال.
علائلی، عبدالله (1395)، برترین هدف در برترین نهاد، ترجمۀ محمدمهدی جعفری، تهران: اطلاعات.
فضل الله، سیدمحمد (1384)، حدیث عاشورا، ترجمۀ فرزدق اسدی، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
مجاهدی، محمدعلی (1379ش)، شکوه شعر عاشورا، قم: پیک جلال.
مفید، محمدبن محمد (1413ق)، الإرشاد، قم: کنگره سیخ مفید.
هیفا، راجی‌انور (1399)، کربلا در وجدان جهان معاصر، ترجمۀ سیدمهدی نوری کیذقانی، عباس گنجعلی و مریم فیض عارفی، مشهد: ضریح آفتاب.
یوسف، علی حسین (۲۰۱۳)، الامام الحسین بن علی فی الشعر العراقی الحدیث، دراسة موضوعیه وفنیه، کربلاء: العتبه الحسینیة المقدسه.