پژوهشنامه معارف حسینی

پژوهشنامه معارف حسینی

سبک زندگی اجتماعی امام حسین(ع)؛ الگویی برای کنش اجتماعی مبتنی بر کرامت، عدالت و مسئولیت‌پذیری

نویسنده
گروه جامعه‌شناسی و ارتباطات، دانشگاه گلستان، گلستان، ایران
چکیده
سبک زندگی اجتماعی، به‌چگونگی کنش مؤمن در عرصۀ اجتماع و مواجهه او با قدرت، عدالت، اخلاق و مسئولیت‌های جمعی اشاره دارد. سیرۀ معصومان(ع)، نه‌تنها الگوی زیست فردی، بلکه نمونۀ عینی کنش اجتماعی مسئولانه و اصلاح‌گرانه است. امام حسین(ع) در بستر اجتماعی- سیاسی عصر اموی، الگویی ماندگار از سبک زندگی مبتنی بر کرامت انسانی، عدالت‌خواهی و اصلاح جامعه ارائه کرده است. این پژوهش، با هدف تبیین مؤلفه‌های سبک زندگی اجتماعی آن حضرت و تحلیل ابعاد آن در زمینۀ تاریخی- اجتماعی عاشورا، با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع تاریخی، روایی و تحلیلی معتبر انجام شده است. یافته‌ها نشان داد که کرامت انسانی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، عدالت‌خواهی، اصلاح‌گری، آزادی و آگاهی، و اخلاق‌مداری، مؤلفه‌های اساسی و درهم‌تنیدۀ این سبک زندگی هستند. نتایج، بیانگر آن است که کنش اجتماعی امام حسین(ع)، منطقی منسجم و آگاهانه دارد که در آن ایمان دینی با تعهد اجتماعی و اخلاق عمومی پیوندی ناگسستنی یافته است. این سبک زندگی فراتر از یک‌الگوی تاریخی، می‌تواند به‌عنوان چارچوبی تحلیلی برای فهم کنش دینی در شرایط بحران عدالت، سلطه و انحراف اخلاقی در جوامع معاصر به‌کار گرفته شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

امام حسین(ع)؛ اصلاح‌گری؛ سبک زندگی اجتماعی؛ عدالت اجتماعی؛ کرامت انسانی

نویسنده English

Gholamreza Khoshfar
Department of Sociology and Communication, Golestan University, Golestan, Iran.
چکیده English

A social lifestyle refers to the manner in which a believer engages with society and interacts with power, justice, ethics, and collective responsibilities. The conduct (sirah) of the Infallible Imams (PBUT) serves not only as a model for individual life but also as a practical example of responsible and reform-oriented social action. Within the socio-political context of the Umayyad era, Imam Husayn (PBUH) presented an enduring model of social life founded upon human dignity, the pursuit of justice, and the reform of society. This study aims to explain the components of Imam Husayn’s social lifestyle and to analyze its dimensions within the historical and social context of Ashura. The research adopts a descriptive–analytical approach and is based on reliable historical, hadith, and analytical sources. The findings indicate that human dignity, social responsibility, justice-seeking, reformism, freedom and awareness, and ethical conduct constitute the fundamental and interconnected elements of this social lifestyle. The results further demonstrate that Imam Husayn’s social action followed a coherent and conscious logic in which religious faith was inseparably linked with social commitment and public morality. Beyond being merely a historical model, this social lifestyle can serve as an analytical framework for understanding religious social action in contemporary societies facing crises of justice, domination, and moral deviation.

کلیدواژه‌ها English

The Social Lifestyle of Imam Husayn: A Model for Social Action Based on Human Dignity
Justice
and Responsibility
آقاباقری، محمدجواد (1403)، «نهضت حسینی، الگویی کامل برای فرهنگ‌سازی اسلامی»، پژوهشنامۀ معارف حسینی، 4(13)، 33-56.
ابن‌اعثم کوفی (1411)، الفتوح، ترجمۀ محمدبن احمد مستوفی هروی، تصحیح علی شیری، ج 8-9.
ابن‌طاووس، سیدبن طاووس (۱۴۱۷ق)، اللهوف فی قتلی الطفوف، قم: دارالاسوه.
احمدی، مهدی و محمد رضایی (۱۳۹۸)، «تحلیل جامعه‌شناختی مفهوم اصلاح اجتماعی در اندیشۀ سیاسی شیعه»، فصلنامۀ پژوهش‌های انقلاب اسلامی، ۷(۲)، ۴۵-۷۲.
باقری، علی (۱۴۰۰)، «کرامت انسانی و نقش آن در کنش اجتماعی دینی با تأکید بر نهضت عاشورا»، پژوهشنامۀ معارف حسینی، ۱۲(۱)، ۸۹-۱۱۴.
جعفری، حسین (۱۳۹۷)، «عدالت‌خواهی و اصلاح اجتماعی در سیره امام حسین(ع): رویکردی جامعه‌شناختی»، فصلنامۀ مطالعات دینی- اجتماعی، ۵(۳)، ۲۳-۴۸.
حسینی، فاطمه (۱۳۹۹)، «مسئولیت‌پذیری اجتماعی در اندیشه دینی با تأکید بر قیام عاشورا» مجلۀ مطالعات فرهنگی-اجتماعی، ۱۱(۴)، ۶۱-۸۶.
دورکیم، امیل (۱۳۸۱)، صور بنیانی حیات دینی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.
ریتزر، جورج (۱۳۹۶)، نظریه‌های جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی.
زارع، محمدرضا (۱۳۹۶)، «بازخوانی مفهوم آزادی و آگاهی در کنش اجتماعی امام حسین(ع)»، پژوهش‌های علوم اجتماعی اسلامی، ۴(۲)، ۱۰۱-۱۲۶.
طبری، محمدبن جریر (۱۴۰۹ق)، تاریخ الامم و الملوک، بیروت: دارالتراث.
فخرائی، سیده‌سوسن و اکبر یاوری (1401)، «سبک زندگی در آیینه امام حسین(ع)»، علوم انسانی و اسلامی در هزارۀ سوم، 6 (1).
کریمی، سجاد (۱۳۹۸)، «اخلاق‌مداری و عقلانیت کنش اجتماعی در نهضت عاشورا»، فصلنامۀ اخلاق‌پژوهی، ۱۰(۱)، ۵۵-۷۸.
گیدنز، آنتونی (1386)، جامعه شناسی، ترجمۀ حسن چاوشیان، چاپ اول، ویراست چهارم، نشر نی.
مطهری، مرتضی (۱۳۷۹)، حماسه حسینی، تهران: انتشارات صدرا، ج1.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۶)، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران: انتشارات صدرا، ج1.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۹۰)، پیام عاشورا، قم: مدرسۀ امام علی بن ابیطالب(ع).
موسوی، زهرا (۱۳۹۷)، «تحلیل جامعه‌شناختی سبک زندگی دینی با تأکید بر الگوی حسینی»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
موسوی، سیده کوثر و اصغر طهماسبی بلداجی (1396)، «نگرش قرآنی بر سیرۀ اخلاقی امام حسین(ع) و جایگاه آن در سبک زندگی اسلامی»، پژوهشنامۀ معارف حسینی، (5)2، 117-140.
نصر، سیدحسین (۱۳۹۰)، انسان و طبیعت: بحران معنوی انسان معاصر. ترجمۀ احمد آرام، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
نوری کیذقانی، سیدمهدی (1403)، «درس‌های مکتب حسینی در نمایشنامۀ «الحسین ثائرا و شهیدا» اثر عبدالرحمن شرقاوی»، پژوهشنامۀ معارف حسینی، 9(35)، 7-24.
نوین، رضا (1404)، «چرایی عدم موفقیت برخی از الگوگیران امام حسین(ع) در سبک زندگی حسینی»، پژوهشنامۀ معارف حسینی، 10(37)، 105-83.
وبر، ماکس (۱۳۸۷)، اقتصاد و جامعه، ترجمۀ عباس منوچهری، تهران: انتشارات نی.
هابرماس، یورگن (۱۳۸۴)، نظریۀ کنش ارتباطی، ترجمۀ کمال پولادی، تهران: انتشارات مرکز.
Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J., & Griffin, S. (1985). The Satisfaction With Life Scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71-75.
Durkheim, É. (1995). The Elementary Forms of Religious Life. Translated by K. E. Fields. New York: Free Press.
Giddens, A. (1984). The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration. Berkeley: University of California Press.
Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Cambridge: Polity Press.
Habermas, J. (1984). The Theory of Communicative Action (Vol. 1). Translated by T. McCarthy. Boston: Beacon Press.
Ritzer, G. (2011). Sociological Theory (8th ed.). New York: McGraw-Hill.
Sen, A. (2009). The Idea of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Taylor, C. (1989). Sources of the Self: The Making of the Modern Identity. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology (Vol. 1). Edited by G. Roth & C. Wittich. Berkeley: University of California Press.